Ákall til Alþingis um að hafna frelsissviptingu barna á flótta

Þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir Barnaheilla og fjölda annarra mannréttindasamtaka er enn gert ráð fyrir því að frelsissvipta börn með fjölskyldum sínum fyrir það eitt að vera á flótta í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um brottfararstöð. Frumvarpið verður afgreitt á þingi á næstu dögum. 

Barnaheill geta ekki unað því að enn standi til að setja börn á flótta í varðhald, og hafa samtökin ítrekað sent skýr skilaboð til stjórnvalda um að slík úrræði brjóti gegn Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og réttindum barna. Rannsóknir sýna að óháð þeim aðstæðum sem börn eru vistuð í hafi varðhald djúpstæð áhrif á heilsu barna og jafnt á vitsmuna- og líkamlegan þroska þeirra.  

Þá hafa öll helstu mannréttindasamtök landsins ítrekað bent á þetta sama á öllum stigum málsins, allt frá því að dómsmálaráðherra kynnti áform sín um frumvarp um brottfararstöð í júlí á síðasta ári.  

„Dómsmálaráðherra hefur ítrekað sagt að enginn bendi á aðrar lausnir. Þetta er ekki rétt.  Öll mannréttindasamtök landsins hafa skilað inn umsögnum, gagnrýnt frumvarpið og komið með tillögur að öðrum leiðum,“ segir Tótla I. Sæmundsdóttir, framkvæmdastjóri Barnaheilla. „Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, mannréttindastjóri Evrópuráðsins, Mannréttindastofnun Íslands, umboðsmaður barna og Barna- og fjölskyldustofa kalla eftir því sama – að börn verði ekki sett í varðhald heldur verði beitt öðrum úrræðum fyrir fjölskyldur.“ 

Í umsögnum við frumvarpið hefur verið bent á fjölda valkosta sem grípa mætti til í tilvikum fjölskyldna, þar sem varðhald gæti verið kostur fyrir einstaklinga, en vægari úrræði væru til staðar fyrir fjölskyldur þar sem börn væru áfram frjáls. Það gæti til dæmis falist í haldlagningu persónuskilríkja og persónugagna, rafrænu eftirliti þar sem fylgst er með ferðum viðkomandi, skyldu til að tilkynna um aðsetur og breytingar þar á, og fjárhagslegri tryggingu sem fæst endurgreidd við brottför. UNICEF hefur einnig bent á að minnst 250 aðrar leiðir liggi fyrir, aðrar en frelsissvipting.

„Sé litið til síðustu tveggja ára, hefðu aðeins níu fjölskyldur verið vistaðar í slíkri brottfararstöð, og því ljóst að auðvelt ætti að vera að finna annað vægara og ódýrara úrræði sem ekki ógnar réttindum, frelsi og framtíð barna,” segir Tótla. 

Stjórnvöld hafa sagst einkum líta til fyrirkomulags um brottfararstöðvar í Noregi sem fyrirmynd, en þar hefur sjálfstæð eftirlitsnefnd ríkisins, ásamt barnaréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, gagnrýnt frelsissviptingu fjölskyldna og kallað eftir því að norsk stjórnvöld beiti öðrum úrræðum.  

Barnaheill telja það með ólíkindum að Ísland fari ekki fram með betra fordæmi þegar kemur að réttindum barna, heldur kjósi frekar svo umdeilda leið. Þó svo að frumvarpið geri nú ráð fyrir að fjölskyldur séu fluttar í aðskilið húsnæði innan brottfararstöðvar, liggur enn fyrir að þær verða sviptar frelsi. Barnaheill vilja brýna fyrir þingmönnum að svo lengi sem til standi að frelsissvipta börn, mun það brjóta réttindi þeirra. Barnasáttmálinn setur þá skyldu á Alþingi að hafa hagsmuni barna að leiðarljósi og undan því verði ekki komist. 

Tótla I. Sæmundsdóttir framkvæmdastjóri ræddi afstöðu Barnaheilla í kvöldfréttum RÚV.